Dorota zawsze miała ten specyficzny uśmiech. Taki, co to niby ciepły, ale oczy zostawały przy nim zupełnie obce, jak u kobiety z taniego katalogu.
Siedziała przede mną na stypie, w czarnej garsonce z lumpeksu, i rozkładała ręce nad talerzem z rosołem. Przy stole było może piętnaście osób — ciotki, kuzyni z Gorzowa, jej dorosły syn Krystian. Pachniało bigosem i tanimi perfumami.
— Nikt z was nie wie, ile ja dla tej kobiety zrobiłam — powiedziała i pociągnęła nosem. — Harowałam jak wół. Aga, podaj mi chleb.
Siedziałam naprzeciwko i przez chwilę naprawdę nie mogłam złapać powietrza. Serce waliło mi gdzieś w gardle.
Dwa dni wcześniej stałam pod drzwiami mieszkania mamy na wrocławskim Gaju. Trzymałam reklamówkę z kremem nivea i nowym szlafrokiem, bo mama lubiła mieć coś swojego na sali, nawet jak już prawie nie wstawała. Klucz nie pasował. No to myślę — awaria pamięci, stres. Jadę do Doroty.
Otwiera mi w rozciągniętych dresach i mówi, spokojnie, jakby chodziło o przestawienie mebli:
— Wymieniłam zamki. Trzeba było.
— Jak trzeba było? — pytam, a głos mi się trzęsie.
— No wiesz. Ludzie łażą, potem giną rzeczy.
Stała w progu swojego mieszkania, za nią w telewizorze leciał jakiś serial brazylijski. A we mnie wszystko się gotowało, bo to ja od pół roku codziennie po pracy jeździłam do onkologii na Borowską. To ja spałam na składanym łóżku obok mamy, kiedy po chemii nie mogła utrzymać wody. To ja szorowałam wannę w jej mieszkaniu, kiedy Dorota nawet nie odbierała telefonów, bo „miała gorszy dzień”.
Zaczęło się, jak zwykle, od niczego. Mama była przekonana, że trzeba pomagać tej słabszej córce. Dorota zawsze była słabsza — przynajmniej w jej wersji. Najpierw nie wyszło z maturą. Potem studia w Zielonej Górze rzucone po roku. Facet, ślub w ciąży, rozwód w dwa lata, alimenty ściągane komornikiem. Mama płaciła za jej długi trzy razy. Po cichu, żeby ojciec nie wiedział. A jak ojciec umarł na serce, to Dorota pierwsza przyszła po klucze do piwnicy i zabrała jego elektronarzędzia. Tak po prostu. Nie spytała nawet, czy ja czegoś chcę.
Potem wynajmowała kawalerkę na Ołbinie, ale nigdy nie miała na czynsz. To mama dopłacała. A później, kiedy synek Krystian podrósł i Dorota znów potrzebowała wsparcia, mama powiedziała do mnie:
— Ty zarabiasz lepiej, Aga. Twój Kamil ma dobrą pracę w transporcie. Ty dasz radę.
I dałam. Sama nie wiem dlaczego, ale dałam. Chyba z miłości do matki. Albo z przyzwyczajenia.
Bo tak to działa — jak od dziecka słyszysz, że jesteś tą mądrzejszą i silniejszą, to w końcu zaczynasz w to wierzyć. A potem nagle masz czterdzieści trzy lata, siedzisz na sedesie o drugiej w nocy i płaczesz do ręcznika, żeby mąż nie usłyszał, bo Kamil już od tygodni patrzy na ciebie jak na kogoś, kto zabrał mu żonę. I masz do wyboru: albo pękniesz, albo dalej będziesz tą silną.
Aż tu Dorota wymienia zamki.
Pojechałam na stację benzynową po kawę, żeby ochłonąć. Siedziałam w aucie, piłam to gorące paskudztwo i przypomniało mi się, co mama powiedziała pół roku temu, jeszcze zanim trafiła na oddział. Byłyśmy u niej, piłyśmy herbatę z sokiem malinowym. Nagle mama ściszyła głos i mówi:
— Wiesz co, Aga… Dorota chce, żebym jej przepisała mieszkanie. Mówi, że to dla Krystiana, na przyszłość. Ale ja się trochę boję.
Zamarłam z filiżanką w ręku.
— I co ty na to?
— Nie wiem. Powiedziałam, że musi cię zapytać. Że to wasza wspólna sprawa.
Oczywiście nigdy nie zapytała.
Po śmierci mamy — mama odeszła w środę nad ranem, cicho, bez walki, jakby już tylko na kogoś czekała — Dorota urządziła przedstawienie. Na cmentarzu Grabiszyńskim dostała spazmów. Ludzie podtrzymywali ją pod ręce. Krystian stał obok z godną miną, a ja kątem oka widziałam, jak Dorota zerka, czy wszyscy patrzą.
Na stypie, w tej salce za restauracją „Staroślińska”, zamówiła konsumpcję na osiemnaście osób. Nie pytała mnie o zgodę. Rachunek położyła przede mną przy wszystkich.
— Ty zapłacisz, co nie? — rzuciła, już sięgając po dokładkę.
Kelnerka stała i czekała.
Spojrzałam na ludzi przy stole. Na mojego męża, który zaciskał szczękę. Na syna Doroty, który patrzył w talerz. Na ciocię Halinę, która udawała, że szuka czegoś w torebce.
— Dobrze — powiedziałam cicho. — Ale chciałabym, żebyś przy wszystkich powiedziała, kiedy matka dała ci pierścionek z brylancikiem. Ten po babci Gieni, z 1956 roku. Bo ja go szukam od dwóch tygodni.
Cisza. Taka, że słychać było jak z kuchni ktoś woła o dokładkę ziemniaków.
Dorota zmrużyła oczy.
— O czym ty mówisz? Nie wzięłam żadnego pierścionka.
— Leżał w szkatułce na toaletce — powiedziałam. — W dniu, kiedy mama umarła, pojechałaś do jej mieszkania. Sąsiadka z naprzeciwka widziała, jak wynosisz torbę.
Tak naprawdę nie wynosiła żadnej torby. Sąsiadka nic nie widziała. Blefowałam. Ale znam swoją siostrę — Dorota ma słabość do biżuterii, od zawsze. I ma ten tik, to nerwowe obracanie czegoś w palcach, kiedy kłamie.
Obróciła serwetkę. Raz. Drugi.
— Kłamiesz. Zawsze mi zazdrościłaś, że mama mnie bardziej kochała.
Mój mąż się wtedy odezwał. Pierwszy raz od dawna. Kamil mówi mało, ale jak już coś powie, to w punkt.
— Zamki pani wymieniła, co? W mieszkaniu matki. Jak matka jeszcze żyła. To się chyba włamanie nazywa, nie?
Dorota poderwała się od stołu. Talerz zabrzęczał.
— Wynocha! — wrzasnęła. — Z mojej stypy!
— To nie twoja stypa — powiedziałam, wstając. — I nie twoje mieszkanie.
Wyszliśmy we trójkę: ja, Kamil, i ciocia Halina, która jednak wyjęła w końcu rękę z torebki i poszła za nami. Reszta została. Bo reszta to rodzina Doroty. Tak to działa.
Sprawa spadkowa trwa do dziś. Adwokat mówi, że mam mocną pozycję, bo testamentu nie było, a ja mam wszystkie rachunki za opiekę nad mamą. Udokumentowane. Faktury za pieluchy, za leki z apteki „Pod Kasztanami”, za taksówki na dializy. Kolekcja papierków, która udowadnia, kto naprawdę był przy tej kobiecie do końca. Dorota próbowała zgłosić, że mama jej darowała mieszkanie ustnie, ale świadków brak. Krystian przestał się do mnie odzywać. I dobrze.
Siedzę teraz na balkonie z kubkiem melisy i myślę o jednym momencie. Ostatni tydzień. Mama w szpitalu, podłączona do pomp. Oczy miała już prawie cały czas zamknięte, ale kiedy wzięłam ją za rękę, ścisnęła moje palce. Sucho, słabo, ale jednak.
— Aga — szepnęła. — Ty wiesz, co trzeba.
Nie wiem, czy mówiła o życiu, czy o śmierci. Czy o tym, żeby być silną dalej, czy żeby wreszcie przestać.
Ale myślę, że w końcu zrozumiałam. Trzeba przestać nosić czyjeś długi na własnych plecach. Nawet jeśli ten ktoś nazywa się rodziną. Zwłaszcza wtedy.
W kuchni Kamil odkręcił wodę. Za ścianą sąsiad nastawił radio Trójkę. Wróciłam do środka.
