Piszę to jako ten, o którym ta historia właściwie jest, choć nikt mnie o zdanie nie pytał. Mam siedemnaście lat, nazywam się Kacper, mieszkam w Warszawie na Bródnie, a babcia Halina mieszka w Krakowie, na Podgórzu, w bloku z widokiem na kopiec Krakusa, o którym zawsze mówi, że „stoi tam od tysiąca lat i nikomu nie przeszkadza".
Zacząłem pisać do niej po BLIKa zeszłej jesieni, w październiku, tuż po szesnastych urodzinach. Nie pamiętam już dokładnie, dlaczego akurat wtedy – chyba dlatego, że rodzice akurat wtedy zaczęli się kłócić o pieniądze głośniej niż zwykle. Tata stracił premię w pracy, mama liczyła każdą złotówkę na zakupy, a moje kieszonkowe – sto złotych miesięcznie – przestało wystarczać na cokolwiek. Bilet miesięczny na tramwaj, doładowanie do gry, czasem kebab po treningu piłki nożnej. Sto złotych rozłazi się w tydzień.
Pierwszy raz napisałem do babci prawdziwą prośbę – potrzebowałem na strój na obóz sportowy, mama akurat nie miała gotówki na koncie, bo czekała na przelew z pracy. Babcia wysłała bez pytania, czterdzieści złotych, i dopisała: „Baw się dobrze, kochanie". To „kochanie" zapadło mi w pamięć bardziej niż same pieniądze, chociaż wtedy tego nie rozumiałem.
A potem się to jakoś… utrwaliło. Piątek, osiemnasta, „babciu, podeślesz BLIKa, oddam z kieszonkowego". Pisałem to jak formułkę, bo działała. Nie kłamałem specjalnie – po prostu nie mówiłem całej prawdy. Część szła na bilety i jedzenie, ale znaczna część – przyznaję to teraz, bo nie ma sensu dalej udawać – szła na skiny do gry, w którą gram z kolegami z klasy. Głupota, wiem. Ale kiedy wszyscy w drużynie mają lepszy sprzęt niż ty, pięćdziesiąt złotych tygodniowo robi różnicę między tym, że jesteś w paczce, a tym, że jesteś tym, z którego się śmieją.
Nie myślałem o tym, że babcia ma emeryturę po trzydziestu latach pracy w laboratorium analitycznym szpitala na Prądniku i że z tej emerytury połowa idzie na leki na serce. Naprawdę nie myślałem. To zabrzmi jak wymówka, ale dla nastolatka pieniądze od babci to jest trochę jak pieniądze niczyje – nie widzisz, skąd się biorą, widzisz tylko, że przychodzą.
Mama – to znaczy moja mama, córka babci Haliny, ma na imię Ewa – wiedziała, że czasem proszę babcię o drobne kwoty. Nie wiedziała, że robię to co tydzień. A ja jej nie mówiłem, bo bałem się, że zabroni. Prościej było pisać bezpośrednio.
Dwudziestego trzeciego maja miałem sprawdzian z fizyki. Uczyłem się do późna w nocy, a rano zaspałem i wyleciałem z domu bez śniadania. Napisałem do babci o osiemnastej, tak jak zawsze, kompletnie automatycznie – nie sprawdziłem kalendarza, nie skojarzyłem daty z niczym. Dopiero jak odpisała: „Kacper, dziś mam urodziny. Wiedziałeś?" – poczułem, jak mi się robi zimno w żołądku. Bo nie wiedziałem. Serio nie wiedziałem. Mama mówiła mi o urodzinach babci raz w roku, przelotnie, a ja nigdy tego nie zapisywałem, nie ustawiałem przypomnienia. Po prostu leciało obok mnie.
Odpisałem coś głupiego – „Sorka babciu, sto lat, to podeślesz?" – i teraz, kiedy to piszę, wstyd mi fizycznie, w gardle, jakby ktoś ścisnął. Bo to nie była nawet złośliwość. To było gorsze. To była czysta bezmyślność, automat, który przez rok karmiła moimi wiadomościami, a ja karmiłem jej pieniędzmi.
Nie wysłała. Pierwszy raz. Napisałem do mamy, że babcia się na mnie obraziła o kasę – naprawdę tak to sformatowałem w głowie, jakby to była jej wina, że nie zareagowała jak automat. Mama zadzwoniła do babci i wtedy usłyszałem tylko jej połowę rozmowy przez ścianę, bo mieszkanie mamy jest małe, a drzwi do kuchni się nie domykają. Usłyszałem, jak mama mówi: „no wie, że babcia nie odmówi" – i to zdanie zabrzmiało jak coś, co ktoś powiedział o mnie, a nie jak coś, co ja bym o sobie powiedział. Ale było prawdziwe. To był najgorszy moment tej całej historii – usłyszeć siebie z ust własnej matki i rozpoznać się w tym bez żadnej wątpliwości.
Przez trzy tygodnie nie odpisywałem babci, kiedy napisała: „Nie wyślę. Ale jeśli chcesz, wpadnij w sobotę na sernik. Upiekę z budyniem, taki jak lubisz". Przeczytałem to o osiemnastej zero trzy, tak jak wiedziała, że przeczytam – te wszystkie „przeczytano" na Messengerze zdradzają więcej, niż byśmy chcieli. Nie odpisałem, bo nie wiedziałem, co powiedzieć. Bałem się, że jeśli napiszę cokolwiek innego niż „podeślesz BLIKa", to się okaże, że naprawdę mi na niej zależy, a wtedy będę musiał się zmierzyć z tym, ile razy udawałem, że mi zależy, żeby dostać pieniądze.
W sierpniu, w drugi piątek miesiąca, pojechałem do Krakowa sam, autobusem dalekobieżnym z Warszawy, bez uprzedzenia. Kupiłem bilet za swoje – właściwie za resztki kieszonkowego, które akurat miałem, sześćdziesiąt osiem złotych w jedną stronę. Zadzwoniłem do drzwi jej mieszkania na Podgórzu o wpół do siedemnastej, w sobotę, dzień, który sama wyznaczyła, nie w piątek, bo bałem się, że jeśli przyjdę w piątek o osiemnastej, to będzie wyglądało, jakbym znowu przyszedł po coś.
Otworzyła w fartuchu w kwiatki, z rękami umączonymi po łokcie – w kuchni na blasze stygł już sernik z budyniem, a obok, na drugiej blasze, drożdżówki z kruszonką, które zrobiła "na wszelki wypadek, gdyby ktoś jednak wpadł w piątek". Popatrzyła na mnie długo, jakby sprawdzała, czy to naprawdę ja, czy tylko wyobraźnia.
– Nie mam ze sobą telefonu – powiedziałem od progu, głupio, bo to było pierwsze zdanie, jakie mi przyszło do głowy, żeby pokazać, że nie przyjechałem po BLIKa.
Wpuściła mnie. Usiedliśmy przy stole nakrytym już nie na jedną osobę, tylko na dwie – jakby wiedziała, jakby czekała, chociaż nie mogła wiedzieć. Powiedziała mi wtedy, przy kruszonce jeszcze ciepłej z piekarnika, dokładną kwotę, którą wysłała mi przez rok: dwa tysiące sześćset złotych. Powiedziała to spokojnym głosem, bez wyrzutu, jak fakt księgowy, nie jak oskarżenie.
Powiedziałem jej wtedy prawdę o skinach. Cała, bez owijania. Wysłuchała, nie przerywając, obracając w palcach łyżeczkę od herbaty. Wstała, poszła do sypialni i wróciła z zeszytem w kratkę, w którym – jak się okazało – zapisywała każdy przelew, datę i kwotę, przez cały rok. Pokazała mi ostatnią stronę, kończącą się na dwudziestym trzecim maja. Nic pod tym nie dopisała. Zamknęła zeszyt i odłożyła go na kredens, obok ramki z moim zdjęciem z komunii.
Sięgnęła do kieszeni fartucha i wyjęła klucz na sznurku, do skrytki w piwnicy bloku, gdzie trzyma stary rower dziadka Józefa – może się przydać, skoro mieszkam teraz w Warszawie i jeżdżę tramwajem, którego bilety akurat mi tak doskwierały. Położyła go obok mojego talerza, bez słowa, i dołożyła mi drugi kawałek sernika, chociaż nie prosiłem.
Zostałem u niej do niedzieli. Przed wyjazdem na dworzec PKP Kraków Główny wsadziła mi do plecaka słoik ogórków kiszonych, obok klucza od piwnicy, i powiedziała, żebym pisał w piątki.
Do dziś piszę do niej co piątek. Nie zawsze o osiemnastej. Czasem o dziesiątej rano, czasem w sobotę, bo zapomniałem. Nigdy więcej nie napisałem „podeślesz BLIKa". W piwnicy przy Krakusa stoi teraz rower dziadka Józefa, wyczyszczony, z nowym łańcuchem, którym jeżdżę po Podgórzu za każdym razem, kiedy przyjeżdżam – a słoik po ogórkach, umyty, trzyma na kuchennym parapecie na drobne, na guziki i na klucze zapasowe.
