— Musisz zabrać mamę do siebie. Warsztat po tacie odziedziczyłaś ty, więc to twój obowiązek — rzucił Krzysztof, kładąc na stole segregator z wypisami ze szpitala. Kartki rozsypały się po blacie jak talia kart.
Ewa zamknęła laptopa i spojrzała na brata. Stał przy oknie kamienicy na Pradze, z rękami w kieszeniach skórzanej kurtki, i całą postawą dawał do zrozumienia, że sprawa jest już przesądzona.
— Ciekawe — powiedziała cicho. — Kiedy dzieliliśmy pieniądze po tacie, mówiłeś, że wszystko musi być sprawiedliwe. A teraz sprawiedliwość się jakoś skończyła.
Krzysztof nie znalazł odpowiedzi. Za ścianą skrzypnęły drzwi do pokoju — dziewięcioletnia Zosia, córka Ewy, nasłuchiwała rozmowy dorosłych. Ewa to wyczuła, ale się nie odwróciła. Patrzyła na brata i myślała, że właśnie teraz coś między nimi albo pęknie ostatecznie, albo w końcu wróci na swoje miejsce.
Ojciec zmarł trzy lata wcześniej, pod koniec listopada — po prostu nie obudził się rano, jakby się w końcu zmęczył. Prowadził przez czterdzieści lat mały warsztat samochodowy przy Grochowskiej, jeden z tych, gdzie klienci czekali na naprawę na plastikowym krześle, popijając kawę z termosu i słuchając radia RMF. Po pogrzebie zaczęły się papiery, notariusz, kolejki w urzędzie skarbowym. Matka trzymała się dzielnie, ale widać było, że sama nie podejmie żadnej decyzji.
Wtedy właśnie padły słowa, które później stały się punktem zapalnym niejednej kłótni.
— Ewa powinna dostać warsztat — powiedziała matka na rodzinnej naradzie, wpatrując się w obrus. — Jest sama z dzieckiem. Potrzebuje jakiegoś zabezpieczenia.
Krzysztof wtedy milczał. Nie sprzeciwił się, nie dopytał. Tylko skinął głową, z miną kogoś, kto wielkodusznie ustępuje.
— Jasne, mamo. Niech Ewa bierze warsztat — rzucił lekko, jakby chodziło o drobiazg.
Drobiazgiem to nie było. Warsztat z działką pod Wawrem, choć zaniedbany, wart był grubo ponad czterysta tysięcy złotych. W zamian Krzysztof dostał wszystko inne: oszczędności z lokaty, srebrnego passata, garaż pełen narzędzi i płyt winylowych, sprzęt elektroniczny.
Rodzina przekonywała Ewę, że podział był uczciwy, bo przecież nieruchomość to nieruchomość. Ewa się nie kłóciła — nigdy nie umiała kłócić się z rodziną. Zamiast tego wzięła kredyt gotówkowy na sto dwadzieścia tysięcy, spłaciła zaległości za media i zaczęła remont: nowa instalacja, nowe okna, dach. Ściany w biurze pomalowała na kolor, który lubiła Zosia — jasny, musztardowy żółty, bo mówiła, że przypomina jej słońce.
Krzysztof tymczasem sprzedał passata, wpakował pieniądze w swoją hurtownię części samochodowych i pół roku później kupił nowe bmw na leasing. Dzwonił od czasu do czasu, opowiadał o interesach, wpadał na święta z butelką wina i wielkim uśmiechem.
Kilka lat minęło spokojnie. Matka mieszkała sama w kawalerce na Saskiej Kępie, radziła sobie, czasem przyjmowała wnuki na obiad — zawsze ten sam żurek i schabowy. Schudła, ale trzymała fason i machała ręką na pytania o zdrowie.
A potem przyszła operacja. Planowa, mówili lekarze. Ale po niej matka już nie była tą samą osobą.
Krzysztof zjawił się dwa dni po wypisaniu jej ze szpitala. Ewa otworzyła drzwi i zobaczyła go z segregatorem pod pachą — rzeczowego, wyprostowanego, jakby przyszedł na negocjacje handlowe.
— Lekarze powiedzieli, że potrzebuje stałej opieki — oznajmił, wchodząc do mieszkania bez zaproszenia. — Rozumiesz, co to oznacza.
— Usiądź — powiedziała Ewa.
Nie usiadł. Położył segregator na stole i powtórzył to, co już słyszała w progu.
Ewa podniosła jedną z kartek — wypis ze szpitala klinicznego przy Banacha, gdzie matce robili operację biodra. Przesunęła palcem po linijce z diagnozą i powiedziała spokojnym, równym głosem:
— A gdzie mieszkasz ty, Krzysztof? Trzy pokoje na Mokotowie z Anitą i dziećmi. Cztery pokoje, jeśli liczyć gabinet, w którym trzymasz kolekcję płyt po tacie. A ja mam czterdzieści dwa metry z jednym pokojem dla Zosi.
— To nie ma znaczenia. Ty dostałaś nieruchomość, ja nie —
— Ty dostałeś czterysta tysięcy w gotówce, samochodzie i sprzęcie. Ja dostałam ruinę, którą spłacam do dziś. Została mi jeszcze rata na sześćdziesiąt osiem tysięcy.
Krzysztof zamilkł, wpatrując się w rozsypane kartki. Za drzwiami znowu skrzypnęło — Zosia stała w progu w piżamie w gwiazdki, z pluszowym psem pod pachą, i patrzyła to na matkę, to na wujka.
— Zosiu, idź do pokoju — powiedziała Ewa łagodnie, nie podnosząc głosu.
Dziewczynka nie ruszyła się od razu. Popatrzyła jeszcze na segregator na stole, jakby to on był przyczyną całego napięcia w mieszkaniu, i dopiero potem wycofała się do siebie.
— Nie chodzi o metry — powiedział Krzysztof, siadając w końcu, jakby nogi mu się poddały. — Anita nie zgodzi się, żeby mama u nas zamieszkała. Ona już mówiła, że to za dużo dla niej, że ma pracę, dzieci, że…
— A ja mam nie mieć nic z tego wszystkiego? — przerwała Ewa. — Pracuję w przychodni na trzy zmiany. Zosia chodzi do świetlicy, bo nie mam kto jej odbierać. I mam jeszcze wziąć na siebie opiekę nad chorą matką, bo tak wygodniej dla twojej żony?
Cisza, jaka zapadła, nie była pusta — słychać było, jak w kuchni cyka stary zegar po ojcu, ten sam, który tykał w warsztacie na Grochowskiej przez czterdzieści lat.
— To co proponujesz? — zapytał w końcu Krzysztof, bez tej pewności, z jaką wszedł.
— Proponuję policzyć — odpowiedziała Ewa i sięgnęła po telefon. Otworzyła aplikację banku, w której widniało saldo kredytu: sześćdziesiąt osiem tysięcy trzysta złotych pozostałego długu. Obróciła ekran w jego stronę. — Sprzedaj bmw. Kup coś skromniejszego. Resztę oddaj mi jako rekompensatę za tę różnicę, o której nikt wtedy głośno nie mówił. A ja wynajmę mamie opiekunkę na pełen etat albo zapiszę ją do dziennego domu opieki przy Grochowskiej, dwie przecznice od jej starego mieszkania. Będziemy płacić po połowie. Ty pilnujesz papierów w ZUS-ie i dopłacasz do prywatnej rehabilitacji, ja organizuję codzienną opiekę.
— A jeśli się nie zgodzę?
— Wtedy zadzwonię do notariusza, u którego robiliśmy dział spadku, i poproszę o kopię aktu — powiedziała Ewa, wstając i podchodząc do kredensu. Wyjęła z szuflady teczkę z dokumentami, przewiązaną gumką, z wystającym rogiem aktu notarialnego sprzed trzech lat. — Tam jasno napisano, ile wart był warsztat i ile ty dostałeś w gotówce i majątku ruchomym. Pokażę to mamie. Niech sama zdecyduje, czy to był uczciwy podział, skoro teraz ty wymagasz ode mnie więcej, niż od siebie.
Krzysztof spojrzał na teczkę w jej rękach, potem na segregator ze szpitala, który sam przyniósł. Milczał długo — na tyle długo, że w kuchni zdążył zagotować się czajnik, który Ewa nastawiła jeszcze przed jego przyjściem.
— Dobrze — powiedział w końcu, cicho, bez tej pewności siebie, z jaką wszedł godzinę wcześniej. — Sprzedam auto. Kupię coś za dwadzieścia parę tysięcy, resztę oddam tobie do piątku.
— Do piątku to za mało czasu na sprzedaż samochodu — zauważyła Ewa spokojnie.
— To do końca miesiąca. Ale chcę, żeby to było na piśmie. Ile, na co, kiedy.
— Zgoda — odpowiedziała Ewa i wyjęła z tej samej teczki czystą kartkę i długopis. — Usiądziemy teraz i spiszemy to jak umowę. Bez emocji, bez "obowiązku", bez tego, co ktoś kiedyś powiedział przy stole.
Napisali dwie strony ugody rodzinnej — bez adwokata, ale z datami i kwotami, którą oboje podpisali długopisem pożyczonym od Zosi, ozdobionym różowym pomponem. Krzysztof wyszedł tego wieczoru bez segregatora — zostawił go na stole, jakby już nie był mu potrzebny.
Trzy tygodnie później na koncie Ewy pojawił się przelew: czterdzieści dwa tysiące złotych, tytuł przelewu — "rozliczenie, jak ustalone". Tego samego dnia Ewa zadzwoniła do dziennego domu opieki na Grochowskiej i umówiła termin dla matki od poniedziałku.
Zosia, kiedy zobaczyła, jak matka odkłada telefon po tej rozmowie, zapytała tylko, czy babcia będzie teraz miała kolegów w tym miejscu, do którego pójdzie. Ewa odpowiedziała, że tak, będzie miała, i że w środy grają tam w brydża.
