Nazywam się Robert, mam czterdzieści siedem lat i prowadzę niewielką kancelarię notarialną przy ulicy Żeromskiego w Radomiu. Od dwudziestu dwóch lat podpisuję akty, poświadczam dziedziczenie i patrzę, jak ludzie dzielą między siebie to, co zbierało się przez całe życie. Większość spraw wygląda tak samo: najpierw uśmiechy, potem podniesione głosy, a na końcu ktoś wychodzi z plikiem papierów i trzaśnięciem drzwi. Dlatego zapamiętałem tamten wtorek. Bo skończył się zupełnie inaczej.
Za oknem padał deszcz ze śniegiem, a kaloryfer pod parapetem stukał tak, jakby ktoś walił w niego łyżką. Do kancelarii weszła kobieta po sześćdziesiątce. Ciemny płaszcz, mokre buty, w ręku reklamówka z logotypem lokalnej piekarni. Usiadła na krześle naprzeciwko mnie i położyła przed sobą teczkę. Była brązowa, wytarta na rogach, przewiązana gumką recepturką.
— Chciałabym przepisać mieszkanie na syna — powiedziała.
Sięgnąłem po formularz. Zanim zdążyłem zadać pierwsze pytanie, drzwi otworzyły się z hukiem. Do środka wszedł mężczyzna koło czterdziestki, w rozpiętej kurtce i butach roboczych. Pachniał olejem napędowym i zimnym powietrzem.
— Mamo, co ty robisz? — zapytał, nawet na mnie nie patrząc.
Kobieta wyprostowała się na krześle.
— To, co powinnam zrobić dawno temu.
— Nie możesz tak po prostu… — zaczął, ale przerwała mu ruchem dłoni.
— Mogę. Mieszkanie jest moje.
W kancelarii zrobiło się gęsto. Mężczyzna stał nad nią, oddychał szybko, jakby przebiegł pół ulicy. Ja siedziałem za biurkiem i udawałem, że porządkuję dokumenty. W rzeczywistości słuchałem każdego słowa.
Z urywków, które do mnie docierały, złożyłem sobie obraz. Kobieta miała dwoje dzieci. Córka zginęła jedenaście lat temu w wypadku na trasie S7, niedaleko Skarżyska. Zięć po pogrzebie zniknął, zostawiając kobietę samą. Mieszkanie, o którym mowa, należało do jej zmarłej córki. Zięć próbował je sprzedać, ale okazało się, że nie dopełniono formalności. Kobieta przez lata spłacała jego długi, a także zajmowała się wnukiem, którego ojciec widywał raz na kilka miesięcy.
Syn, który stał teraz przede mną, przez dziesięć lat nie odezwał się do matki. Wyprowadził się do Krakowa, potem do Gdańska, pracował w warsztacie samochodowym. Teraz wrócił, bo usłyszał, że matka chce przepisać mieszkanie.
— To też moja rodzina — mówił podniesionym głosem. — Należy mi się połowa.
— Należy ci się tyle, ile sam włożyłeś — odpowiedziała.
— A co ja miałem włożyć? Nie było mnie stać na to mieszkanie!
— Nie chodzi o pieniądze.
Zapadła cisza. Taka, w której słychać tykanie zegara i krople deszczu uderzające o parapet. Mężczyzna opuścił ręce. Kobieta patrzyła na niego, choć była niższa o głowę.
Wtedy zauważyłem coś, co zapamiętałem na długo. W dłoni, pod blatem, trzymała złożoną fotografię. Kawałek zdjęcia wystawał spomiędzy palców. Widziałem tylko fragment: dziecięcy rękaw i kawałek huśtawki. Kobieta ściskała to zdjęcie przez całą rozmowę, tak mocno, że papier zaczynał się marszczyć w rogu.
— Wypiszesz mi to, czy mam iść gdzie indziej? — zapytała.
Sięgnąłem po teczkę. Syn wciąż stał obok, ciężko oddychając.
— Mamo, porozmawiajmy. Ja naprawdę chcę…
— Chcesz mieszkania — przerwała. — Nie chcesz rozmawiać.
— Chcę też ciebie. Po prostu życie się potoczyło.
— A wiesz, kiedy się potoczyło? Kiedy zadzwoniłam do ciebie z informacją, że Weronika nie wróci. I usłyszałam, że oddzwonisz. Czekam do dziś.
Mężczyzna zbladł. Zacisnął szczękę, próbował coś powiedzieć, ale słowa nie przechodziły mu przez gardło.
Kobieta wstała. Położyła przede mną dokumenty.
— Wszystko jest podpisane. Brakuje tylko pańskiej pieczęci.
Spojrzałem na papiery. Były kompletne. Akt własności, zaświadczenie o niezaleganiu z opłatami, zgoda wspólnoty mieszkaniowej. Wszystko przygotowane tydzień wcześniej. Ona nie przyszła tu po poradę. Ona przyszła po ostatni podpis.
Przybiłem pieczęć. Podałem jej akt. Kobieta schowała dokument do torebki, podziękowała cicho i ruszyła do wyjścia. Syn stał przy drzwiach, blokując przejście.
— A co ja mam teraz zrobić? — zapytał. Głos mu drżał.
Kobieta zatrzymała się obok niego. Przez chwilę patrzyła mu w twarz. Potem poprawiła mu kołnierz kurtki, jakby był małym chłopcem, który wraca ze szkoły.
— Masz czterdzieści lat. Mieszkania nauczysz się nie mieć.
Wyszła, nie oglądając się za siebie.
Mężczyzna stał jeszcze chwilę, wpatrując się w drzwi. Potem usiadł ciężko na krześle, na którym przed chwilą siedziała jego matka. Siedział tak z minutę, patrząc w podłogę. W końcu wstał, przeszedł do wyjścia i położył dłoń na klamce.
— Ile takie mieszkanie jest warte? — zapytał, nie odwracając się.
— Jakie?
— No… dwa pokoje, czwarte piętro, bloki przy ulicy Słowackiego.
— Trzysta osiemdziesiąt, trzysta dziewięćdziesiąt tysięcy. Zależy od stanu.
Skinął głową, jakby zgadzał się z rachunkiem, którego nie potrafił zrobić. I wyszedł.
Zostałem sam. Na biurku leżała gumka recepturka, którą kobieta zdjęła z teczki i zostawiła. Schowałem ją do szuflady. Sam nie wiem po co.
Minęły dwa tygodnie. W kancelarii znów pojawiła się ta kobieta. Tym razem przyszła sama i przyniosła mi słoik konfitur wiśniowych. Podziękowała za „profesjonalne i dyskretne załatwienie sprawy”. Zapytałem, jak się ułożyło z synem.
— Zadzwonił — powiedziała. — W niedzielę wieczorem.
— I co?
— Pytał, czy może przyjechać na obiad. Powiedziałam, że niech przyjedzie. W przyszłą niedzielę.
— A co pani czuje na tę myśl?
Postawiła torebkę na kolanach, jakby chciała mieć czym zająć ręce.
— Że przez dziesięć lat nie musiał nic robić, żeby należeć do tej rodziny. Wystarczyło, że nie dostał mieszkania.
Uśmiechnęła się przelotnie, tak jak człowiek, który odstawia ciężką torbę po długiej drodze — nie z triumfem, tylko z ulgą, że wolno mu w końcu postawić ją na ziemi.
Po jej wyjściu otworzyłem słoik. Konfitury były jeszcze ciepłe od słońca za oknem taksówki, którą przyjechała. Zjadłem dwie łyżeczki, stojąc przy oknie. Na zewnątrz padał ten sam deszcz ze śniegiem, ale kaloryfer przestał stukać.
Gumkę recepturkę z tamtej teczki mam do dziś. Leży w szufladzie, pod formularzami. Czasem, gdy zamykam biuro, wyjmuję ją na chwilę, naciągam na palec i puszczam, żeby strzeliła cicho o drewno blatu. Nie umiem powiedzieć, po co to robię. Może dlatego, że wtedy, we wtorek, wszystko wydawało się prostsze niż teraz.
Za oknem, na ulicy Żeromskiego, przejechał autobus, rozbryzgując błoto pośniegowe pod kołami. Spojrzałem na zegarek. Dochodziła osiemnasta, pora zamykać kancelarię. W tej samej chwili rozległ się dzwonek u drzwi.
Na progu stał mężczyzna w rozpiętej kurtce, z butami roboczymi. W ręku trzymał zwiniętą kartkę, jakby po drodze pisał coś w samochodzie i nie zdążył dokończyć.
— Dzień dobry — powiedział. — Pamięta mnie pan pewnie. Syn tamtej pani, od mieszkania.
Skinąłem głową i wskazałem krzesło.
— W niedzielę jadę do mamy na obiad — powiedział, siadając niepewnie, jakby krzesło mogło się pod nim zapaść. — Zanim pojadę, chciałbym coś załatwić. Żeby nie przyjechać z pustymi rękami.
Rozłożył kartkę na biurku. Był to odręczny spis: stary telewizor, wiertarka, kilka narzędzi po ojcu, trochę oszczędności z warsztatu.
— To niewiele — powiedział. — Ale chcę, żeby wnuk Weroniki miał to zapisane na siebie. Formalnie. Żeby nikt mu tego nie mógł zabrać, tak jak zabrali jego ojcu to mieszkanie, bo nie dopilnował papierów.
Wziąłem od niego kartkę. Pismo było niewyraźne, jakby pisał w pośpiechu, na kolanie, między jednym klientem warsztatu a drugim.
— Może pan to sporządzić do niedzieli? — zapytał.
Spojrzałem na kalendarz. Miałem czas.
— Mogę — odpowiedziałem.
Sięgnął po długopis, zanim jeszcze podałem mu formularz, i zaczął wypełniać dane, litera po literze, tak jak ktoś, kto od dawna nie pisał niczego, co miałoby zostać.
