Dziesiąta czterdzieści wieczorem, apartament trzysta dwanaście, hotel przy Rynku. Marta Wieczorek poprawiła pasek żakietu przed drzwiami i zapukała trzy razy, tak jak ją nauczono na castingach — pewnie, bez wahania. Umówili się na dziewiątą, spóźniła się przez korek na Grodzkiej, przepraszała już w windzie, choć nikt jej nie słyszał.
Drzwi otworzył Roman Kaczor w jedwabnym szlafroku, z kieliszkiem czerwonego wina w dłoni. Za nim, na stoliku, druga lampka, nienaruszona.
— Gdzie reszta ekipy? — zapytała, nie wchodząc dalej niż na próg.
— Jaka ekipa. — Uśmiechnął się, cofając się w głąb pokoju, jakby to była oczywista odpowiedź. — Usiądź, Marto. Porozmawiajmy jak dorośli ludzie o tej roli.
Nie usiadła. Stała z torebką na ramieniu, czując, jak zamek przy pasku wbija jej się w bok.
— Miał tu być Dębski. I producent wykonawczy.
— Dębski robi, co mu każę. — Podszedł bliżej, postawił kieliszek na komodzie obok jej ramienia. — A ja mówię ci, że ta rola może być twoja jeszcze dziś wieczorem. Wystarczy, że zostaniesz na chwilę.
Poczuła zapach jego wody kolońskiej, za mocnej, zmieszanej z winem.
— Nie.
Powiedziała to jednym słowem, bez podniesionego głosu, i odwróciła się do drzwi. Kaczor zaśmiał się za jej plecami, krótko, jakby usłyszał żart.
— Zastanów się, zanim zamkniesz te drzwi. W tym mieście jest niewielu producentów, Marto.
Zjechała windą sama, patrząc w lustrzaną ścianę kabiny, na której odbijało się jej własne, blade odbicie. Przed hotelem wyjęła z torebki paczkę marlboro, którą kupiła kiedyś na wszelki wypadek, i zapaliła papierosa pierwszy raz od pięciu lat. Dym drapał w gardle. Nie zaszkodziło jej to bardziej niż tamta rozmowa.
Nie wiedziała jeszcze, ile ją będzie kosztować to jedno słowo.
Cztery lata później Wojciech Dębski, reżyser, którego ekipa właśnie kończyła casting do swojego największego filmu, odłożył słuchawkę telefonu i zapisał w notesie jedno nazwisko, przekreślając je od razu grubą kreską: Wieczorek — trudna, nie warto.
Zadzwonił do niego człowiek Kaczora, spokojnym, kulturalnym głosem, i powiedział tylko tyle: „Ona sprawia problemy na planie. Oszczędź sobie nerwów". Dębski nie zapytał, jakie problemy. Miał napięty harmonogram, budżet, inwestorów oddychających mu na kark. Uwierzył na słowo.
Film dostał cztery nagrody w Gdyni. Dębski trzymał statuetkę na scenie, uśmiechał się do fleszy, dziękował ekipie. Rolę, którą miała zagrać Marta, zagrała inna aktorka, dziś już nieco zapomniana.
Dopiero szesnaście lat później, czytając w gazecie zeznania kobiet przeciwko Kaczorowi, Dębski usiadł przy kuchennym stole i przez dłuższą chwilę nie ruszał kawy, która robiła się zimna. Przypomniał sobie tamten telefon. Przypomniał sobie, jak łatwo przekreślił nazwisko.
Marta nie dowiedziała się wtedy dlaczego telefon od agentki, informujący o odrzuceniu, brzmiał tak wymijająco. Zamówiła sobie kolejną kawę w pustym mieszkaniu na Kazimierzu i zaczęła się zastanawiać, czy to ona coś zepsuła.
*
Ośrodek terapeutyczny pod Zakopanem, styczeń 2009 roku, śnieg sypiący za oknem od trzech dni bez przerwy. Marta siedziała na krześle w sali grupowej, z kubkiem herbaty, który już wystygł, bo od dwudziestu minut nie odezwała się ani słowem.
— Nie musisz dzisiaj mówić — powiedziała terapeutka, kobieta w swetrze w kolorze musztardowym, siedząca po drugiej stronie kręgu.
— Muszę. — Marta odstawiła kubek na podłogę, bo ręce jej zaczęły drżeć. — Dziesięć lat noszę to w sobie i myślałam, że jak nie powiem na głos, to jakby się nie wydarzyło.
Opowiedziała o hotelu przy Rynku. O szlafroku. O telefonie od agentki cztery lata później. O nocach, kiedy piła wino samotnie w kuchni, żeby zasnąć, aż wino przestało wystarczać.
Nikt w sali się nie odezwał od razu. Terapeutka podała jej chusteczkę, ale Marta nie płakała — po prostu miętosiła ją w palcach, składając na coraz mniejsze kwadraty, aż zrobiła się twarda jak kamyk.
Sześć tygodni później wyszła z ośrodka bez papierosów, bez wina w torbie podróżnej, za to z jednym postanowieniem: zapisała się na dzienne studia socjologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, mając trzydzieści cztery lata i mnóstwo koleżanek z roku, które mogłyby być jej córkami.
*
Redakcja tygodnika przy ulicy Foksal, Warszawa, marzec 2019 roku, popołudnie. Dziennikarka Agata Sroka nalała Marcie kawy z termosu, bo w budynku akurat nie działał ekspres, i położyła dyktafon na stole między nimi.
— Zanim zacznę nagrywać, muszę zapytać wprost. — Agata spojrzała na papiery przed sobą. — Zgadza się pani mówić pod swoim nazwiskiem? Bo inne kobiety, z którymi rozmawiałam, prosiły o anonimowość. To zrozumiałe.
— Mam sześćdziesiąt jeden… nie, przepraszam, pięćdziesiąt cztery lata wtedy miałam. — Marta poprawiła się i roześmiała nerwowo z własnej pomyłki. — Fundację prowadzę od trzech lat. Jeśli ja się boję powiedzieć to pod nazwiskiem, to kogo mam prosić, żeby się nie bał?
Dyktafon zamrugał czerwoną diodą. Marta mówiła przez dwie godziny, nie przerywając nawet wtedy, gdy Agata dolała jej kawy po raz drugi. Opowiedziała wszystko — hotel, telefon od agentki, ośrodek pod Zakopanem, studia. Kiedy skończyła, w pokoju było tak cicho, że słychać było brzęczenie neonówki na korytarzu.
Artykuł ukazał się trzy tygodnie później. W ciągu pierwszego miesiąca do redakcji zgłosiło się kolejnych czternaście kobiet. Do końca roku było ich ponad sto — aktorki, modelki, asystentki produkcji, dwie prezenterki telewizyjne.
Sprawa Kaczora trafiła na pierwsze strony gazet w całym kraju.
*
Sala rozpraw sądu okręgowego w Krakowie, listopad 2021 roku. Marta siedziała na twardej ławce obok swojej pełnomocniczki, w tym samym żakiecie, który miała na sobie tamtego wieczoru dwadzieścia dwa lata wcześniej — przechowała go w szafie, nigdy nie wiedząc dlaczego.
Proces cywilny ciągnął się trzy lata. Skończył się ugodą podpisaną w gabinecie na drugim piętrze, przy stole z ciemnego drewna, w obecności dwóch prawników i notariusza. Kwoty nikt nigdy nie ujawnił publicznie.
— Chce pani coś dodać do protokołu? — zapytał notariusz, podsuwając jej dokument do podpisu.
Marta wzięła długopis, ale zanim podpisała, przeczytała jeszcze raz jedno zdanie na drugiej stronie: „Strona pozwana przyznaje, że działania podjęte wobec powódki po roku tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym dziewiątym miały charakter odwetowy".
— To wystarczy — powiedziała i złożyła podpis.
*
Dziś, we wtorkowe popołudnie, w domu pod Krakowem, Marta siedzi przy kuchennym stole naprzeciwko dwudziestosześcioletniej aktorki, która zadzwoniła do fundacji tydzień temu i powiedziała tylko: „Nie wiem, do kogo mam pójść".
Marta wstaje, otwiera szufladę biurka w rogu pokoju i wyjmuje z niej teczkę z pożółkłymi już papierami. Kładzie ją na stole między filiżankami, obok dzbanka z jeszcze parującą herbatą.
— Nie musisz teraz nic czytać — mówi, nalewając herbatę do drugiej filiżanki. — Chciałam tylko, żebyś wiedziała, że ta teczka istnieje.
