Marta odłożyła telefon na blacie kuchennym ekranem do dołu i dalej kroiła cebulę drobno, choć oczy miała już pełne łez i sama nie wiedziała, która z dwóch przyczyn jest tą prawdziwą.
— Twoja matka znowu pisze? — zapytał Tomek od progu, nie zdejmując kurtki.
— Chce przyjechać na niedzielny obiad. Sama. Bez ciebie.
Usiadł ciężko na krześle, które zaskrzypiało pod nim jak zawsze od trzech lat, odkąd mieszkali w tym domu w Radomiu, odziedziczonym po jego rodzicach razem z kredytem hipotecznym w wysokości stu dwudziestu tysięcy złotych, który wciąż spłacali.
Babcia Krystyna zjawiła się w niedzielę punktualnie o dwunastej, z reklamówką pełną słoików z ogórkami kiszonymi i z tą miną, którą Marta nauczyła się odczytywać jako zapowiedź burzy. Usiadła przy stole, powoli rozłożyła serwetkę, jakby rozkładała jakiś dokument urzędowy, i powiedziała:
— Sprzedałam mieszkanie w Kozienicach. Czterysta osiemdziesiąt tysięcy złotych.
Tomek odłożył widelec.
— Kiedy? Dlaczego nam nie powiedziałaś?
— Bo te pieniądze nie są dla was. Spisałam testament u notariusza Kowalika w zeszłym tygodniu. Wszystko idzie dla mojej wnuczki Zosi, jak skończy osiemnaście lat. Na jej nazwisko, na koncie powierniczym. Żadne z was nie tknie ani złotówki.
Marta poczuła, jak łyżka w jej dłoni robi się zimna, choć zupa na talerzu wciąż parowała. Zosia, ich siedmioletnia córka, bawiła się w sąsiednim pokoju lalkami, nieświadoma, że właśnie decyduje się o jej przyszłości — a przynajmniej o jej finansowej części.
— Mamo, my nie prosiliśmy cię o pieniądze — powiedział Tomek cicho, ale głos mu zadrżał na słowie "pieniądze".
— Nie prosiliście. Ale byście je wzięli, gdybym zostawiła je wam. Wiem, jak było z samochodem, wiem, jak było z remontem dachu. Dlatego teraz wszystko jest u notariusza, podpisane, opieczętowane, nieodwołalne.
Marta odłożyła łyżkę do talerza z cichym brzękiem i wstała, żeby zanieść pustą miskę po ogórkach z powrotem do kuchni, choć nie była pusta — po prostu potrzebowała pretekstu, żeby wyjść z pokoju na dziesięć sekund. Kiedy wróciła, teściowa zapinała już płaszcz.
— Zosia dostanie pieniądze. Ale chcę czegoś w zamian — powiedziała babcia Krystyna od progu. — Chcę, żebyście przywozili ją do mnie do Kozienic co drugą sobotę. Bez wymówek, bez pracy, bez "nie pasuje nam teraz". Inaczej odwołuję testament i zapisuję wszystko na parafię w Pionkach.
Drzwi zamknęły się za nią z tym charakterystycznym dźwiękiem starego drewnianego zamka, którego nigdy nie wymienili.
Tomek usiadł z powrotem przy stole, wziął widelec, potem znowu go odłożył.
— Czterysta osiemdziesiąt tysięcy — powiedział, jakby sama liczba była wyrokiem.
— To nie dla nas — powiedziała Marta. — Powiedziała to całkiem jasno.
— Wiem. Po prostu… nie spodziewałem się, że sprzeda mieszkanie akurat teraz. Myślałem, że zostawi je mnie, jako starszemu synowi.
Marta spojrzała w stronę pokoju, skąd dobiegał głos Zosi układającej dialog między dwiema lalkami — jedna grała mamę, druga babcię, a w dziecięcej wersji historii żadna z nich się o nic nie kłóciła.
— Będziemy jeździć co drugą sobotę — powiedziała. — Nie dla pieniędzy. Dla niej.
Tomek nie odpowiedział od razu. Podszedł do szuflady z dokumentami, wyjął umowę kredytową i położył ją na stole obok miski po ogórkach.
— Sto dwadzieścia tysięcy zostało nam do spłaty za ten dom — powiedział. — A ona sprzedała mieszkanie za czterysta osiemdziesiąt i zamknęła je na dwanaście lat w miejscu, którego nie możemy dotknąć. Nie masz wrażenia, że w ten sposób nas karze?
— Mam wrażenie, że w ten sposób ciebie sprawdza — powiedziała Marta.
Nadeszła pierwsza sobota i Tomek znalazł sobie zajęcie — jakoby pilną naprawę dachu u sąsiada, jakoby obietnicę sprzed miesięcy. Marta zawiozła Zosię do Kozienic sama. W drodze powrotnej dziecko zasnęło na tylnym siedzeniu, ściskając w piąstce foliową torebkę z domowym dżemem od babci, a Marta jechała dwadzieścia minut z włączonymi światłami, choć była dopiero piąta po południu, tylko po to, żeby nie budzić córki za wcześnie.
Na drugą umówioną sobotę Tomek oznajmił przy śniadaniu, że ma pilną zmianę w pracy.
— Znowu? — Marta odstawiła filiżankę tak gwałtownie, że kawa chlapnęła na obrus. — Tomek, ona jest twoją matką. Sprawdza ciebie, nie mnie.
— Nie mogę rzucić zmiany.
— Możesz. Po prostu nie chcesz siedzieć naprzeciwko niej i milczeć jak winowajca.
Nie odpowiedział. Wziął kluczyki i wyszedł, a Marta została sama z Zosią i z telefonem, na który babcia Krystyna nie zadzwoniła ani razu przez kolejne dwie godziny — milczenie cięższe niż każdy wyrzut.
Kiedy wreszcie dotarły do Kozienic z półgodzinnym opóźnieniem, babcia Krystyna otworzyła drzwi i spojrzała ponad Martą na puste miejsce obok niej na podjeździe.
— Znowu cię wysłał samą? — zapytała.
— Nie wysłał mnie. Ja prowadzę.
— Wiesz, dlaczego sprzedałam mieszkanie akurat teraz, a nie pięć lat temu? — Babcia Krystyna usiadła na progu, powoli, trzymając się framugi. — Bo chciałam zobaczyć, kto przyjeżdża, kiedy nie ma już na czym zarobić od razu. Kto przyjeżdża dla niej, a kto dla rachunku, który otworzy się dopiero za jedenaście lat.
— Tomek przyjeżdża dla niej — powiedziała Marta. — Po prostu nie wie, jak siedzieć naprzeciwko ciebie, nie czując się jak dłużnik.
— To niech przyjedzie i powie mi to prosto w oczy. Nie tobie.
Tego wieczoru, kiedy już położyli Zosię spać, Marta powiedziała Tomkowi wszystko — słowa babci Krystyny, milczenie telefonu, sposób, w jaki stała na progu i patrzyła ponad nią na pusty podjazd. Tomek milczał długo, siedząc na brzegu łóżka, wciąż w butach.
— Myślałem, że jak nie będę przyjeżdżał, to pokażę jej, że nie chodzi mi o pieniądze — powiedział w końcu. — Wygląda na to, że pokazałem coś odwrotnego.
Na trzecią sobotę pojechał też on. Zaparkował samochód sam przed domem w Kozienicach, a Marta z Zosią zostały czekać na chodniku. Babcia Krystyna wyszła go powitać bez słoika w ręku, bez zwyczajowej przemowy o niesprawiedliwościach — po prostu stanęła w progu i czekała, aż coś jej powie.
— Przepraszam, że nie przyjeżdżałem — powiedział Tomek. — Nie jestem tu teraz dla pieniędzy. Jestem dla Zosi. I dla ciebie.
Babcia Krystyna nie odpowiedziała od razu. Podeszła do stołu w ogrodzie, wzięła stojący tam słoik ze świeżym dżemem morelowym i podała go synowi — tym razem nie Zosi.
— Zanieś to Marcie. To ona jeździ tu w każdą sobotę, odkąd sprzedałam mieszkanie, podczas gdy ty szukałeś zmian w pracy.
Zosia podbiegła między nich z kartką papieru w ręku — rysunkiem trzech postaci trzymających się za ręce przed domem z czerwonym dachem — i podała go babci, nie mając pojęcia, co właśnie naprawiła tego ranka między dorosłymi.
— To my w niedzielę — oznajmiła dumnie.
Babcia Krystyna wzięła rysunek obiema rękami, złożyła go starannie na czworo i schowała do wewnętrznej kieszeni płaszcza, tam, gdzie tydzień wcześniej nosiła akt notarialny.
